.png)
Antropolog Helen Fisher va uning hamkasblari xiyonatni miyadagi dopamin, oksitotsin va vazopressin kabi neyrotransmitterlar o‘rtasidagi murakkab o‘yin sifatida tushuntirishadi. Amerika Qo‘shma Shtatlarida o‘tkazilgan keng ko‘lamli sotsiologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, nikohdagi jinsiy qoniqishning pasayishi erkaklar uchun xiyonatga olib keladigan asosiy katalizator bo‘lsa, ayollar uchun bu ko‘proq emotsional yaqinlik va intellektual moslik izlash bilan bog‘liq. AQSHdagi "Guttmacher Institute" ma’lumotlariga ko‘ra, raqamli asrda "onlayn xiyonat" tushunchasi an’anaviy chegaralarni butunlay yuvib tashladi. Virtual muloqotlar jismoniy yaqinliksiz ham nikohdagi ishonchni parchalashga qodir ekanligi bugungi kunning yangi haqiqatidir.
Fransiyadagi ijtimoiy munosabatlar institutlari kuzatuvlari xiyonatga munosabatda "madaniy ruxsat" faktorini ajratib ko‘rsatadi. Fransuz jamiyatida shaxsiy erkinlik va individuallik qadriyatlari ko‘pincha an’anaviy nikoh kontraktidan ustun qo‘yiladi. Bu yerda xiyonat ko‘pincha fojia sifatida emas, balki shaxsiy hayotning bir qismi, ma’lum bir davrdagi ruhiy ehtiyoj yoki o‘zini anglash vositasi deb baholanadi. Sotsiologlar ta’kidlashicha, fransuz jamiyati nikohdagi "yashirin kelishuvlar"ga nisbatan ancha tolerantroq, bu esa xiyonatning ruhiy jarohat darajasini boshqa madaniyatlarga nisbatan pasaytiradi.
Rossiyadagi sotsiologik tahlillar esa boshqacha, yanada og‘riqli manzarani chizadi. Iqtisodiy beqarorlik, maishiy muammolar va oila ichidagi kommunikatsiyaning uzilishi ko‘pincha sheriklardan birining o‘zini realizatsiya qilish uchun tashqaridan "ovunchoq" izlashiga sabab bo‘ladi. Rossiyalik psixologlar xiyonatni ko‘pincha ijtimoiy stressdan qochish mexanizmi sifatida talqin qilishadi. Oila ichidagi moliyaviy barqarorlik muammolari va erkak hamda ayol rollarining doimiy o‘zgarishi o‘zaro ishonchni yemiradi. Yevropaning shimoliy mamlakatlarida esa ayollarning yuqori iqtisodiy mustaqilligi xiyonat statistikasini butunlay o‘zgartirib yubordi. Ayollar endi moliyaviy barqarorlik uchun baxtsiz nikohda qolishga majbur emaslar. Bu esa nikohdan tashqari aloqalarni "qochish yo‘li"dan "erkin tanlov"ga aylantirdi.
Yaponiya tajribasi bu borada butunlay boshqacha yondashuvni taklif qiladi. Yapon jamiyatida xiyonatga ko‘pincha "otome" (o‘zini qurbon qilish) yoki "giri" (burch) tushunchalari orqali qaraladi. Erkaklar uchun ishxona va jamiyatdagi mavqe (sharaf) oiladan ustun turishi mumkin, ayollar uchun esa oilaviy barqarorlikni saqlab qolish ko‘pincha shaxsiy hissiyotlardan voz kechish evaziga amalga oshadi. Yapon tadqiqotchilari xiyonatni juda yuqori ijtimoiy bosim va "yuzni saqlab qolish" madaniyati bilan bog‘liq deb hisoblashadi. U yerda xiyonat ko‘pincha yashirin va jimgina amalga oshiriladi, chunki ijtimoiy tan olinish va oila obro‘si barcha shaxsiy xohishlardan ustun turadi. Bu madaniyatda xiyonat ko‘pincha nikohni buzish uchun emas, balki nikohni tashqi tomondan butun saqlab qolish uchun "tuzatish" vositasi sifatida qaraladi.
Zamonaviy dunyoda nikoh endi "tirik qolish" uchun tuziladigan iqtisodiy bitim emas, balki ruhiy sheriklikka aylandi. Biroq, odamlar ruhiy jihatdan mukammal sherik topishga bo‘lgan talabni shunchalik oshirib yubordilarki, bitta odamdan barcha ehtiyojlarning qondirilishini kutish — ko‘p hollarda umidsizlikka yetaklamoqda. Biz shunday davrda yashayapmizki, xiyonat ko‘pincha sherikning xiyonati emas, balki insonning o‘z ichki dunyosiga bo‘lgan xiyonati sifatida namoyon bo‘lmoqda.
Xo‘sh, sizningcha, bizning jamiyatda xiyonatning ildizi nimada? Sabab madaniy o‘zgarishlardami, iqtisodiy bosimda yoki shunchaki shaxsiy qadriyatlar tizimidagi bo‘shliqdami?
Shuningdek, bu mavzuning bir qismi sifatida otalik mas’uliyati va uning oiladagi o‘rni
.png)
.png)