Ota-ona mehridagi muvozanat va uning bolalar kelajagiga ta’siri

Qarindosh-urug‘lar davrasida, to‘y-ma’rakalarda aka-ukalar yoki opa-singillar o‘rtasidagi sovuq munosabatlarni, hatto bir burda yer, hovli yoki meros talashib, yillar davomida gaplashmay o‘tib ketgan insonlarni ko‘rib qolsak, ko‘pincha buni "taqdir" yoki "fe’l-atvorning turliligi" deb izohlaymiz. Tashqaridan qaraganda, bu shunchaki moddiy manfaatlar to‘qnashuvidek tuyuladi. Ammo masalaga psixologik ko‘z bilan nazar tashlasak, bu mojarolarning asl ildizi bolalikda, ota-ona mehrining noto‘g‘ri taqsimlanishida yotganini anglaymiz. Ota-onaning farzandlarini teng ko‘rmasligi — nafaqat o‘sha paytdagi kichik xafa bo‘lish, balki insonning butun umrlik xarakteri va aka-ukalar o‘rtasidagi rishtalarning poydevorini yemiradi.

 

Ota-ona qalbida "sevimli" farzand bo‘lishi mumkinmi?

Ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ota-onalar o‘z farzandlariga nisbatan sezilarli darajada turlicha munosabatda bo‘lishadi. Psixologiyada bu Parental Differential Treatment (PDT) deb ataladi. Ko‘pincha ota-onalar bolani o‘zining kichik nusxasi bo‘lgani, aql-idroki yoki yutuqlari uchun ataylab emas, bilmagan holda "ajratib" qo‘yishadi. Bu ota-onaning o‘z ehtiyojlari va amalga oshmagan orzularining mahsuli. Masalan, o‘zi erisha olmagan narsalarga erishayotgan bolani "o‘zini ko‘rsatgan" deb bilib, unga ko‘proq e’tibor qaratadi. Bu muhabbatdan ko‘ra ko‘proq, ota-onaning o‘z ambitsiyalarini o‘sha farzand orqali yashashga urinishidir.

Bolalar buni "detektor" kabi sezadi

Bolalar mehrning notengligini har qanday kattalardan ko‘ra aniqroq payqashadi. Ular buni "kimga ko‘proq sovg‘a berildi" degan oddiy o‘lchov bilan emas, balki "kimning xatolari kechirildi", "kimning muammolariga quloq solindi" yoki "kimning muvaffaqiyati ko‘proq maqtandi" degan chuqurroq darajada anglaydilar. Oqibatda, ota-onaning ko‘z o‘ngida "yaxshi" hisoblangan bola doimo mukammal bo‘lish majburiyatini his qilib, o‘zining haqiqiy "men"idan uzoqlashadi. "Qolib ketgan" bola esa o‘zini keraksiz his qilib, hayoti davomida ota-onasiga "men ham borman, men ham yaxshiman" deb isbotlashga urinib yashaydi.

 

Aka-ukalar o‘rtasidagi nizo

Aka-ukalar o‘rtasidagi nizolarning asosiy sababi o‘zaro raqobat emas, balki ota-ona mehrini qo‘lga kiritish uchun bo‘lgan yashirin kurashdir. Agar ota-ona bir farzandni doimo namuna qilib ko‘rsatsa, bu ikki taraflama og‘riq keltirib chiqaradi: "tanlangan" bola aka-ukalariga past nazar bilan qaray boshlaydi, "qolib ketgan" bola esa ularga nisbatan ichki gina va nafrat saqlaydi. Natijada, aka-uka o‘rtasidagi samimiy rishtalar uziladi. Ularda bir-biriga yelka tutish emas, raqib sifatida qarash shakllanadi.

 

Ota-onalar uchun: mehrni qanday teng taqsimlash kerak?

Bolalarni teng ko‘rish — ularga bir xil buyum yoki bir xil imkoniyat berish emas. Har bir bola o‘ziga xos. Ota-ona sifatida quyidagi jihatlarga e’tibor qaratish muhim:

• Individual munosabat: Har bir farzandingiz bilan alohida vaqt o‘tkazing. Uning shaxsiy muammolari, qiziqishlari bilan uning "yoshi" darajasida qiziqing.
• Solishtirmang: "Aka-ukangni qara, u qanday bola" degan jumlani lug‘atingizdan butunlay o‘chiring. Solishtirish — mehrning eng katta dushmani.
• Adolatli "ayblov": Xato qilganda, farzandlarning yoshiga va qobiliyatiga qarab emas, vaziyatga qarab yondashing. Hech kimni oilada "yomon" deb tamg‘alamang.
• O‘z hislaringizni tahlil qiling: Agar o‘zingizni bir farzandingizga ko‘proq tortilayotgandek his qilsangiz, buning sababini uning xarakteridan emas, o‘zingizdan izlang. Balki u sizning yoshligingizni eslatayotgandir?

Farzandlarga adolatli bo‘lish — ularni bir xil qolipga solish emas, balki har birining o‘ziga xosligini qabul qilish va ularning o‘zaro raqobatiga sababchi bo‘lmaslikdir. Biz o‘z farzandlarimiz o‘rtasida devor qurish yoki ko‘prik solish uchun ota-ona bo‘lib yashayapmiz. Haqiqiy baxt — bolalarning bir-biriga bo‘lgan mehrini ota-ona mehriga bog‘lab qo‘ymasdan, ularni mustaqil va o‘zaro inoqlikka o‘rgata olishdadir.

Ushbu mavzu siz uchun qanchalik dolzarb va shaxsiy tajribangizda ota-ona mehri masalasida qanday o‘zgarishlar qilish kerak deb o‘ylaysiz?

Tavsiya: Solih ota-ona bo‘lishning asli, birinchi sharti — ichki olamni tuzatishdir. Bola ota-onaning ichki olamidir. Biz farzandlarimizga qaray turib, aslida o‘zligimizni va o‘tmishdagi kamchiliklarimizni ko‘ramiz. Bu bog‘lanishning ruhiy va tarbiyaviy oqibatlari haqida ushbu maqolada batafsil o‘qishingiz mumkin.